ტრენინგი მეტეხი პალასში

32-ე საჯარო სკოლის 2 პედაგოგი -ლია ჩხაიძე და ნინო კაშია მონაწილეობდა განათლების სამინისტროს მიერ ჩატარებულ ტრენინგში ,,მეტეხი პალასში".

პედაგოგთა ტრენინგები 13 დეკემბრიდან დაიწყო და წლის ბოლომდე გასტანს. თბილისისა და საქართველოს ყველა რეგიონის სერტიფიცირებული მასწავლებელი გაივლის  ტრენინგს, რომელიც მათ მარტში დაგეგმილი გამოცდის ჩაბარებაში დაეხმარება. როგორც განათლებისა და მეცნიერების მინისტრმა განაცხადა, სერტიფიცირებული პედაგოგები, რომლებიც ინგლისურ ენასა და კომპიუტერულ პროგრამებში გამოცდას ჩააბარებენ და მინიმალურ კომპეტენციებს გამოავლენენ,სახელფასო დანამატს მიიღებენ.

მანანა ჩიტიშვილი

პოეტი მანანა ჩიტიშვილი ლიტერატურული სალონის სტუმარია.

პედაგოგებისათვის საინტერესოა!

29 ნოემბერი, გაზეთი ”24 საათი”

რას ითვალისწინებს მასწავლებელთა პროფესიული სქემა

ავტორი: გვანცა კილასონია

პირველად საქართველოს ისტორიაში მასწავლებლებისთვის “პროფესიული განვითარების სქემა” ამოქმედდება. ბრძანება, რომელსაც საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი დაამტკიცებს, პედაგოგთა პროფესიულ განვითარებას ითვალისწინებს, რაც ავტომატურად ზოგადი განათლების ხარისხს გაზრდის. ნოვაცია კარიერულ ზრდას და, შესაბამისად, მატერიალურ წახალისებას მოიცავს. დოკუმენტის ძალაში შესვლის შემდეგ სიახლე ჯერჯერობით 1300-მდე სერტიფიცირებულ პედაგოგს შეეხება, მაგრამ სქემში ჩართულთა რიცხვი სერტიფიცირების მეორე ეტაპის შემდეგ გაიზრდება.

მასწავლებელთა კვალიფიკაციისა და უნარ-ჩვევების გაუმჯობესება ზოგადი განათლების ხარისხის ამაღლების ერთ-ერთი ყელაზე ეფექტური საშუალებაა. განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ ერთ-ერთ ასეთ მექანიზმად პედაგოგთა სერტიფიცირება მიიჩნია, რომელიც 2010 წლის ზაფხულში ჩატარდა. პედაგოგებმა გამოცდა საკუთარ საგანში და უნარ-ჩვევებში ჩააბარეს და მათ ვინც თითოეულში 10, 5 ანუ მთლიანობაში 21 კრედიტი დააგროვა, სერტიფიკატი მიიღო. თუმცა, მასწავლებლები მუდმივად რომ მუშაობდნენ საკუთარ თავზე, დაეხმარნენ მოსწავლეებს, კოლეგებს და საკუთარი წვლილი შეიტანონ მომავალი თაობების აღზრდაში, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ მათი წახალისების ახალი, უნიკალური სისტემა შეიმუშავა. 

მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის მიერ შექმნილ დოკუმენტზე არაერთმა ექსპერტმა იმუშავა. პროექტს დადებითი შეფასება მისცა საქართველოში მყოფმა შვიდი ქვეყნის უცხოელმა პედაგოგებმაც. სულ მალე კი “პროფესიული განვითარების სქემას” განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი დიმიტრი შაშკინი დაამტკიცებს.

ახლადშექმნილი დოკუმენტის მიხედვით, მასწავლებლის პროფესიული განვითარების სქემა მასწავლებლობის უფლების განახლებას, კატეგორიის მინიჭებას, სავალდებულო კრედიტების ოდენობასა და მათი დაგროვების შესაძლებლობებს ითვალისწინებს. მიზანი კი სწავლა-სწავლების ხარისხის  გაუმჯობესება, მასწავლებლის კომპეტენციის ამაღლება, პროფესიული განვითარება და კარიერული ზრდის ხელშეწყობაა.

პროფესიული განვითარების სქემის მიხედვით, მასწავლებელთა სამი კატეგორია განისაზღვრება: მეორე, პირველი და უმაღლესი კატეგორიის მასწავლებლები. მასწავლებლებმა, რომლებმაც სასერტიფიკაციო გამოცდა წარმატებით ჩააბარეს ანუ, 21 კრედიტი დააგროვეს, ავტომატურად მეორე კატეგორიის მასწავლებლის სტატუსი მიენიჭებათ. იმ შემთხვევაში კი თუ სურვილი გაუჩნდება პირველი კატეგორიის მასწავლებელი გახდეს, შვიდი წლის განმავლობაში 28, ხოლო უმაღლესი კატეგორიის მასწავლებლის სტატუსის მოსაპოვებლად 42 კრედიტი უნდა დააგროვოს.

პედაგოგისთვის, რომელიც რომელიმე კატეგორიას მიაღწევს ანუ, პირველ კატეგორიას მიაღწია და სურს უმაღლესი კატეგორიის გახდეს, კრედიტების ათვლა თავიდან დაიწყება. ხოლო საჭიროზე ნაკლები რაოდენობის კრედიტების დაგროვების  შემთხვევაში, კატეგორიას დაკარგავს და ერთი საფეხურით ჩამოქვეითდება.

იმისათვის, რომ სქემაში ჩართულმა სერტიფიცირებულმა მასწავლებელმა კრედიტები დააგროვოს, მან შვიდი წლის განმავლობაში 17-დან 7 სხვადასხვა აქტივობაში უნდა მიიღოს მონაწილეობა (სხვადასხვა აქტივობები კრედიტების სხვადასხვა რაოდენობას ითვალისწინებს).

7 წლის განმავლობაში სამინისტროს, სხვადასხვა ორგანიზაციებისა თუ საერთაშორისო ეგიდით გამართულ ტრენინგებში ( 25 საათი 1 კრედიტი) და ტრენინგ-პროგრამებში (25 საათი 1 კრედიტი) მონაწილეობა მასწავლებელს 1 კრედიტს მოუტანს. საგანმანათლებლო კონფერენციებსა და სემინარებში მომხსენებლად მონაწილეობაც  1 კრედიტით განისაზღვრება. ხოლო თუ პედაგოგს მონაწილის სტატუსი აქვს - 0,5 კრედიტით. როგორც  ქვეყნის შიგნით, ასევე ქვეყნის გარეთ საგნობრივი კომპეტენციის, გამოცდილების შეძენა-გაზიარების მიზნით პროფესიული სტაჟირების გავლა (სულ მცირე 25 საათი) 1 კრედიტით განისაზღვრება. წელიწადში 1 კრედიტს ითვალისწინებს ასევე მენტორ-მასწავლებლად მუშაობა და პროფესიული ცოდნისა და გამოცდილების გაზიარების მიზნით პრეზენტაციების მოწყობა (7 წლის მანძილზე სულ მცირე 3 პრეზენტაცია). ამისათვის პედაგოგმა ვიდეოჩანაწერი უნდა წარმოადგინოს.

მასწავლებელს 1 კრედიტს მოუტანს საგნობრივ კათედრაზე აქტივობები. მაგალითად, სხვა საგნის მასწავლებელთან ერთად  ინტეგრირებული გაკვეთილის დაგეგმვა და ჩატარება (სულ მცირე  3 გაკვეთილი)  ან დამუშავებული თემის წარდგენა (პედაგოგმა უნდა წარმოადგინონ ვიდეოჩანაწერი); ასევე ერთი კრედიტი დაემატება მასწავლებელს, თუ მისმა მოსწავლემ ეროვნულ ოლიმპიადებში და კონკურსებში გაიმარჯვა (7 წლის მანძილზე სულ მცირე 3 გამარჯვება, ინდივიდუალური/გუნდური).

7 წლის მანძილზე სულ მცირე ორი საგანმანათლებლო პროექტის ავტორს 2 კრედიტი მიენიჭება. 2 კრედიტია გათვალიწინებული საგანმანათლებლო, პროფესიული, პედაგოგიური თემატიკის მქონე საგანმანათლებლო-პედაგოგიურ  ჟურნალ - გაზეთში გამოქვეყნებული აკადემიური სახის სტატიებისთვისაც  (7 წლის მანძილზე სულ მცირე 3 სტატია). მასწავლებელს 2 კრედიტი დაემატება თუ მისი მოსწავლე საერთაშორისო ოლიმპიადებსა და კონკურსებში (7 წლის მანძილზე სულ მცირე 3 გამარჯვება, ინდივიდუალური/გუნდური) გაიმარჯვებს.

ამდენივე კრედიტს მიიღებენ სპეციალური საჭიროების მქონე  მოსწავლეებთან მომუშავე მასწავლებლები და პედაგოგები, რომლებიც სასწავლო პროცესში ინფორმაციულ-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებს გამოიყენებენ.

3 კრედიტი მიენიჭება 7 წლის მანძილზე საგანმანათლებლო თემატიკასთან დაკავშირებული სულ მცირე 3 კვლევის ავტორს. ყველაზე ბევრს, 7 კრედიტს სასკოლო სახელმძღვანელოს ავტორობა ითვალისწინებს, ხოლო მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელოების ავტორებზე 3 კრედიტია განსაზღვრული.

კრედიტების დაგროვებით მასწავლებლებს არაერთი უპირატესობა ექნებათ. მაგალითად, როგორც უკვე განსაზღვრულია, სასერტიფიკაციო გამოცდაზე მასწავლებელმა 21 კრედიტი უნდა დააგროვოს, რის შემდეგაც სერტიფიკატს მიიღებს, რომელიც 8 წელი შეუნარჩუნდება. თუმცა, თუ მასწავლებელი შვიდი წელი აქტივობებით 21 კრედიტს დააგროვებს, ის გამოცდაზე აღარ გავა. ხოლო თუ მაგალითად, 11 კრედიტის დააგროვებას შეძლებს, ერთი, საგნობრივი გამოცდის ჩაბარება მოუწევს. 28 კრედიტის დაგროვების შემთხვევაში კი ის პირველი კატეგორიის მასწავლებელი გახდება. იგივე პრონციპია უმაღლესი კატეგორიის მასწავლებლის სტატუსის მოსაპოვებლად. 

დიმიტრი შაშკინი, განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი: “განათლების ხარისხის გაუმჯობესებაზე სამინისტროა პასუხისმგებელი, რაც მასწავლებლის კვალიფიკაციის ამაღლების გარეშე შეუძლებელია. მასწავლებელთა სერტიფიცირება ერთჯერადი აქცია არ არის. კვალიფიკაციისთვის სერტიფიცირება ძალიან კარგია, მაგრამ მასწავლებელი შემდგომი 7 წლის განმავლობაშიც ყოველდღიურად უნდა იზრდებოდეს.

მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების სქემაში მასწავლებლების ჩართვა მათთვის უზარმაზარი სტიმული, კარიერული პერსპექტივა და წახალისების საუკეთესო შესაძლებლობაა, რისი სურვილიც ყველა ადამიანს აქვს. სწორედ ეს სისტემა იძლევა შესაძლებლობას, მასწავლებლები პროფესიონალები გახდნენ, რადგან ისევე როგორც მოსწავლე, მასწავლებელიც მთელი თავისი ცხოვრება იზრდება.

სისტემა საშუალებას გვაძლევს ასევე მასწავლებლებისთვის კონკრეტული წახალისების მექანიზმები ავამოქმედოთ ჯილდოების, მატერიალური წახალისებებისა თუ საზღვარგარეთ მათი სტაჟირების კუთხით, რაც მასწავლებლის პრესტიჟზეც დიდ გავლენას მოახდენს”.

პროფესიული განვითარების სქემაში მონაწილეობისთვის მასწავლებლებმა რეგისტრაცია საგანმანათლებლო რესურსცენტრში უნდა გაიარონ. რეგოსტრაცია წელიწადში ორჯერ, ყოველი წლის ოქტომბერსა და აპრილში მოხდება.

შეხვედრა განათლების სამინისტროში

მასწავლებლის პროფესიული განვითარების სქემის გაცნობის მიზნით, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორმა გია მამულაშვილმა პრეზენტაცია გამართა.

მასწავლებლის პროფესიული განვითარების სქემის მთავარი არსია მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების მოტივირება და წახალისება. სქემა ხელს შეუწყოს მასწავლებლის კომპეტენციის ამაღლებას, მის პროფესიულ განვითარებას და კარიერულ ზრდას. სქემის მიხედვით განისაზღვრა მასწავლებლის სამი კატეგორია.

პედაგოგს მასწავლებლობის უფლება 8 წლის განმავლობაში უნარჩუნდება, რის შემდეგაც მას მოუწევს კვლავ ჩააბაროს გამოცდა ან ჩაერთოს მასწავლებლის პროფესიული განვითარების სქემაში, რითაც შეძლებს კრედიტების დაგროვებას და ამ გზით სერტიფიკატის შენარჩუნებას. პროფესიული და კარიერული ზრდის საფეხურის გავლისთვის მასწავლებელმა 7 წლის განმავლობაში უნდა გაიაროს სხვადასხვა აქტივობები: ტრენინგ-პროგრამებში მონაწილეობა, სასკოლო ან მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელოს ავტორობა, კონფერენციებსა და სემინარებში მონაწილეობა, მოსწავლეთა გამარჯვება საერთაშორისო ოლიმპიადებსა და კონკურსებში, სპეციალური საჭიროების მქონე მოსწავლეებთან მუშაობა და სხვა.

დოკუმენტი შემუშავებულია მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის ექსპერტთა მიერ.

მისტიფიკაცია-პაოლო იაშვილი-ელენე დარიანი

“შეყვარებულობის ჭეშმარიტი ეროტიკული განცდა და ამასთან, განცდა წმინდა ქალური სტიქიისა”

წერდა გრიგოლ რობაქიძე ელენე დარიანზე..

ვინ იყო ელენე დარიანი,პაოლო იაშვილის ალტერ ეგო თუ მისი მეგობარი ელენე ბაქრაძე.?ვინ არის დარიანული ლექსების ავტორი და რატომ მალავდნენ ცისფერყანწელები პოეტი ქალის ნამდვილ სახელს.ამ საკითხებთან დაკავშირებით ლიტერატურულ საზოგადოებაში განსხვავებული მოსაზრებები არსებობდა და დღემდე არსებობს...

ეს არის ძალიან საინტერესო ისტორია ქართველ პოეტ ქალზე,რომელსაც საზოგადოებამ უსამართლო განაჩენი გამოუტანა და ცისფერყანწელთა შორის ყველაზე მისტიურ პიროვნებად აქცია...

როგორც ცნობილია, პირველად სწორედ პაოლო იაშვილმა გამოაქვეყნა ელენე ბაქრაძის ლექსები ელენე დარიანის ფსევდონიმით.საკმაოდ თამამმა პოეზიამ დიდი სკანდალი გამოიწვია საზოგადოებაში.მკითხველი აღშოფოთებას ვერ მალავდა.დარიანის პოეზია უბრალო პორნოგრაფიად მონათლეს.ფიქრობდნენ,რომ ქართველ ქალს არ ჰქონდა უფლება ეწერა ასე თამამად საკუთარ გრძნობებზე...მერე როცა ერთ-ერთ ლიტერატურულ საღამოზე პაოლომ ელენეს ლექსები წაიკითხა და პროტესტის ნიშნად რამდენიმე ქალბატონმა დარბაზი დატოვა,უკვე ცხადი გახდა საზოგადოების დამოკიდებულება დარიანული პოეზიის მიმართ.

დიდი ხნის განმავლობაში ფიქრობდნენ,რომ ელენე დარიანი არ არსებობდა და რომ ეს იყო პაოლო იაშვილის მეტსახელი,მაგრამ უკვე საკმაო ცნობები გვაქვს იმისთვის,რომ ელლე აღარ ჩავთვალოთ მისტიურ პიროვნებად 

ელენე ბაქრაძე გახლდათ პაოლო იაშვილის მუზა.მათ დიდი სიყვარული აკავშირებდათ  “პირამიდები”

იქ, სადაც დუმან პირამიდები,
მზის ქორწილის დროს მე დავწვები მზისფერ სილაზე…
იქ, სადაც დუმან პირამიდები,
შენ მომინდები,
შენი თვალები, შენი მკლავები, შენი სინაზე.
შენ მოგაფრენს ცხენი არაბული,
თველებდანაბული.
საყვარელ ხელებს მივეცემი, როგორც ნაზ საწოლს,
და შენ დამკოცნი როგორც დედოფალს, ვით მხევალს და ცოლს,
ტკბილი იქნება ცხელ სილაზე ჩვენი თამაში,
მზიურებს მაშინ არაფერი მოგვაგონდება…
პირამიდებში ატირდება ლოდინით რაში.
ლურჯ სფინქსთან მივა, უცქერს დიდხანს და დაღონდება.
სილიან ტანით მდინარისკენ გავეშურებით,
მწვანე ტალღებში დავამშვიდებთ ჩვენს ღელვას ალურს.
გამოფხიზლდება შენი რაში სფინქსის ყურებით,
დაუწყებს ძებნას უდაბნოში თავის სიყვარულს.

ეს ლექსი ელენე დარიანს ეკუთვნის  

"ქუთაისი.
აგვისტოს ღამის დამდეგი.

ელლი! ჩემზე ჯვარდაწერილო, სასურველო ჩემო!

ჩემი გული უშენობის გამო სევდიანად მოსთქვამს, ვიწვი შენთან კვლავ შეხვედრის უსაზღვრო 
სურვილით. ირგვლივ მყოფ ათას ადამიანს შორის ჩემს თვალსაწიერში, მხოლოდ შენი ნათებაა მარად მშვენიერი სიყვარულით გასათუთებული.

არა მაქვს უფრო მშვენიერი ფიქრები, ვიდრე ფიქრები შენზე და რაც უფრო შორს ხარ, მით მეტად ვგრძნობ, რომ სიცოცხლე უშენოდ არის გამოუთქმელ სევდათა სასაფლაო.

ჩემს ოთახში ყოველდღე ჩნდება ახალ-ახალი ყვავილები, მაგრამ მათში ვერ ვხედავ ჭეშმარიტ მშვენიერებას, რადგან ისინი შენი ხელით არ არის მოკრეფილი.
ვიხსენებ შენს ალერსს და მგონია, რომ მის გარეშე ვცოცხლობ უსულო ბუნების ატმოსფეროში. გულანთებულს მსურს შენს ძოწისფერ ბაგეებთან შეხება. ვიხსენებ ჩვენი ტრფობის დილას. მითხარი, როგორ ვიცოცხლო უშენოდ მხოლოდ ამ მოგონებით?
მე ვლოცავ მთვარიან ღამეს – ჩვენი სულიერი აღსარების მოწმეს. ასეთი ღამის განმეორება სიშმაგემდე მიმიყვანს. მე მსურს ასეთი სიგიჟე,
ახალ შეხვედრამდე ჩემი სული დაიტანჯება, გამომეცხადე, სასურველო!
ბნელი ღამე ჩამჩურჩულებს განახლებული ბედნიერების წუთებზე. მე ყურს ვუგდებ ღამის ზღაპრებს. შენც მოუსმინე ღამეულ ხმებს და მათში მოისმენ ჩემს ძახილს…
გულმხურვალედ გეხვევი, ჩემო ღვთიურო!
შენი პავლე.”

პაოლო იაშვილის წერილი ელენე დარიანს  

ცისფერყანწელთა ცისფერი დედოფალი - ელენე დარიანი (სიყვარულის კიდევ ერთი ამბავი არქივიდან) 

1912 წელი… იმ ზაფხულს საჩხერის მახლობლად, ლესევში, მჟავე წყლებზე, ისვენებდა მთელ იმერეთში სახელგანთქმული ფარმაცევტის ჯიბრაილ იაშვილის ოჯახი. იაშვილების ვაჟიშვილებიდან ყველაზე მეტად გამოირჩეოდა პავლე, რომელსაც აგერ ახლახანს შეუსრულდა 20 წელი, მაგრამ მაინც ბავშვური სიანცით ტყის ბუმბერაზ ხეებსა თუ ბუჩქებს ფარულად ამოეფარებოდა და პატარა დამსვენებლებს აშინებდა. ყველაზე მეტად შიშისაგან იზაფრებოდა ჭალელი აბაშიძეების ნათესავი, ლესევის სტუმარი, 15 წლის კისკისა გოგონა ელენე ბაქრაძე.

ლესევის ერთ კუნაპეტ ღამეს ტყის სიღრმიდან განწირული ადამიანის ხმა შემოესმათ, როგორც ქალბატონი ელენე წერს: "გულშემზარავი იყო ადამიანის, ეს ველური შიშით ამოხეთქილი, პირუტყვული ძახილი ბუნების ასეთ ატეხილ ქაოსში. ვინ გაბედავდა ადგილიდან დაძვრას, ან სად უნდა ეძებნათ იგი?!”

”იქვე იდგა პაოლოც. დროგამოშვებით გავარდებოდა წინ და წამსვე უკან იხევდა. ბოლოს მამას შეხედა და ჩირაღდნებივით ანთებული თვალებით თითქოს შეევედრა: – არ შეიძლება კაცის ასე მიტოვება, მამა! – და როცა ჯიბომ არაფერი უპასუხა, სწრაფად წამოავლო ხელი ნაბადს, მოიგდო მხრებზე, თავზე ყაბალახი მოიხვია, ხელში ფანარი აიღო და, მიუხედავად დიდი შეძახილისა, გაიღო კარი და სწრაფად გავიდა. სიბნელემ და ხმაურმა შთანთქა იგი… მახსოვს, როცა ყაბალახს იხვევდა გაფითრებულმა გამიღიმა და როგორ მინდოდა მეც თან გავყოლოდი”…

პაოლომ იმ ღამეს სიკვდილისაგან იხსნა გზაარეული, მხეცის აბრიალებული თვალებით გონდაკარგული ადამიანი. და აი, დაიბადა 15 წლის გოგონას, ელენეს საოცნებო გმირი: ”ჩემთვის, ამ ჩვეულებრივ ეპიზოდს მიეცა უზარმაზარი შინაარსი და, ალბათ აქ დაეცა პირველად ის მარცვალი, რომელიც იმ ზაფხულში ცისფერ ყვავილად გადაიშალა”.

ბავშვობაში ელენეს ქართული ზღაპრის გმირის ელიჯათხანის სახელით მიმართავდნენ და ახლა მოულოდნელად ეს სახელი შეიცვალა ელლით. ასე მიმართა მას პირველად პავლე იაშვილმა, რომელიც თვითონაც ქართველი საზოგადოებისათვის შემდეგ პაოლოს სახელით გახდა ცნობილი.

15 წლის ელლიმ ყმაწვილების თვალი აიდევნა...

ლესევიდან ჭალაში, საჩხერიდან ნაჩექეზევში, – ელენეს მამიდებთან, არგვეთიდან სავანეში, ქუთაისიდან რაჭაში, – მამისეულ კერაზე, ქართლის სოფელ ერედვში, – დედულეთში და ბოლოს თბილისში გაატარა ელენემ ის ზაფხულ-შემოდგომა. ქრისტესშობის თვის ბოლოს კი თბილისიდან განჯაში, თავის მშობლებთან ჩავიდა შობა-ახალწლის ერთად შესახვედრად.

1913-1914 წლები ქარიშხლიანი გამოდგა ელენესათვის. ათასი რამ მოხდა მის პირად თუ მსოფლიო ხალხების ცხოვრებაში, განჯაში მცხოვრები ქართველების მეშვეობით მოიძებნა ნიკოლოზ ბარათაშვილის ნააკლდამარი, ელენემ აუნთო ორი კელაპტარი და მაშინ დაიბადა მისი პირველი ლექსები, ჩანახატები…

1914 წლის 19 ივლისი… I მსოფლიო ომი დაიწყო. ელენეს ფიქრები გაუორკეცდა. ვაი, თუ ომში გაიწვიონ პაოლოც… ზეზეურად ჩამოხმა ელლი. მშობლები ელენეს მელანქოლიას გაცრუებულ სიყვარულში ეძებდნენ… მალე სასიძოც გამოჩნდა… უსიყვარულოდ გაათხოვეს ელენე გოგი ბერიშვილზე. თავისდაუნებურად, ჩადგა პაოლოსა და ელენეს შორის გოგი ბერიშვილი…

1915 წლის ზაფხულში ელენე კვლავ ეწვია იმერეთს და აქ, საჩხერეში შეხვდა თავის დენდს, პაოლოს, რომელსაც თითქოს ცაზე მზე მოეწყვიტა და თავის მკერდში ჩაედგა, ისე ასხივებდა ყველას და მათ ასამზევებლად იწვევდა…

ელლი და პაოლო კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს, მაგრამ ეს უკვე აღარ ჰგავდა სიგიჟმაჟეს იმ პირველ შეხვედრებს. ქმრიანი ქალის მორიდებით მიესალმა ელლი თავის საოცნებო უფლისწულს… პაოლომაც მხოლოდ ხელზე ამბორით გამოხატა ელლისთან ის შეხვედრა. ეს ყველაფერი ჩანდა გარეგნულად, მაგრამ ბედი რას უმზადებდა ორივეს, იცოდა მხოლოდ სიყვარულმა და მათმა გულებმა.

დაიბადა პირველი წერილი, პაოლომ თავისი მეგობრის სახელით დაწერა და გაუგზავნა ელლის: ”არგვეთი, 1915 წელი. დაუვიწყარო მეგობარო! ამინდი ხელს უშლის ჩვენს განრიგს, მაგრამ თუ თქვენი სურვილია აუცილებლად გამოემგზავროთ, ჩვენ ჩამოვალთ წამოსაყვანად. როგორც არ უნდა გადაწყვიტოთ, ჩვენთვის აუცილებელია დღესვე თქვენი ხილვა. ეს აუხსნელი აუცილებლობაა. ჩვენ ხუთი საათისათვის ჩამოვალთ. თქვენი მეგობრები. პავლე”.

მარიამობის თვის ხვატმა და სიყვარულმა გააშმაგა პაოლოც და ელლიც. პირველ წერილს მოჰყვა მეორეც: ”ქუთაისი, აგვისტოს ღამის დამდეგი, გული! ჩემზე ჯვარდაწერილო, სასურველო ჩემო! ჩემი გული უშენობის გამო სევდიანად მოსთქვამს, ვიწვი შენთან კვლავ შეხვედრის უსაზღვრო სურვილით. ირგვლივ მყოფ ათას ადამიანს შორის ჩემს თვალსაწიერში მხოლოდ შენი ხატებაა მარად მშვენიერი სიყვარულით გასათუთებული...

არ მაქვს უფრო მშვენიერი ფიქრები, ვიდრე ფიქრები შენზე და რაც უფრო შორს ხარ, მით მეტად ვგრძნობ, რომ სიცოცხლე უშენოდ არის გამოუთქმელ სევდათა სასაფლაო. ვიხსენებ შენს ალერსს და მგონია, რომ მის გარეშე ვცხოვრობ უსულო ბუნების ატმოსფეროში. გულანთებულს მსურს შენ ძოწისფერ ბაგეებთან შეხება. ვიხსენებ ჩვენი ტკბობის დილას. მითხარი როგორ ვიცოცხლო უშენოდ მხოლოდ ამ მოგონებებით?.. გულმხურვალედ გეხვევი ჩემო ღვთიურო!…

შენი პავლე”.

”ერთ დღეს გადავწყვიტეთ საჩხერეში წასვლა… პაოლომ მომიყვანა ვალიკო მაჭავარიანის საუცხოო ცხენი. ჩვენ სხვებიც აგვყვნენ, და ცხრა კაცისაგან შემდგარი კავალკადა გავემგზავრეთ საჩხერისაკენ. იმ ზაფხულს საშინელი წყალდიდობა იყო და ხიდი წაღებული დაგვხვდა. მოქურდა აზვირთებული პატარა ყვირილა. საჭირო გახდა უკან გამობრუნება, მაგრამ თითქოს ვიღაცამ მიბიძგაო მე შევაგდე ცხენი მდინარეში და დავუძახე უკან, დამაცადეთ-მეთქი. როცა უკანიდან ყვირილი მომესმა მე უკვე წელამდე წყალში ვიყავი მოქცეული”… და როცა ელლი გონს მოვიდა ერთ მხარეს პაოლო და მეორე მხარეს ელენეს ბიძაშვილი დათიკო იაშვილი აღმოჩნდნენ. როგორც ელენე წერს: ”არ ვიცი ცხენები ცურვით გავიდნენ თუ ძლიერი კუნთებით გაგელვეს მდინარეო”…

სავანეში, მწვანე მდელოზე გაიშალა სუფრა. როგორც ელენე აღწერს: "სუფრას და ჭურჭელსაც მთვარის შუქზე მოედო ისეთი საზღაპრო ნაზი, ლურჯი ფერი, ისეთი სიწყნარე სუფევდა ბუნებაში, რომ მშვენიერებას ზიარებული თუ უზიარებელი ყველა წუთით გაჩუმდა. ჩვენმა დიასახლისმა პატარა, თეთრი ყანწები მოიტანა. პაოლომ აავსო ყანწი და ასწია მაღლა. ცისფრად გამოეყო ჰაერში თეთრი ღვინით ავსებული ყანწი. რადგან მე სხვა არაფერს ვაკეთებდი, ვუმზერდი პაოლოს, თვალში მომხვდა იგი და წყნარად წარმოვთქვი: ”ცისფერი ყანწი! პაოლოც დააკვირდა და უეცრად წამოიძახა: ”ევრიკა, ელლი, ცისფერი ყანწი!” მერე ზეზე წამოდგა, მთვარის შუქს შეუშვირა ყანწი და იმეორებდა: ”ცისფერი ყანწი, ცისფერი ყანწი”...

ამრიგად ელენე დარიანის ფსევდონიმით ხელმოწერილი ელენე ბაქრაძის სამი ლექსი პრესაში დაიბეჭდა და მას მოჰყვა მკითხველ-საზოგადოების აურზაური. თვით ავტორმა კი ისე მტკივნეულად განიცადა მომხდარი, რომ პაოლოს დაეუმძრახა კიდეც. ელლისა და პაოლოს შორის მომხდარი უსიამოვნება მალევე გაქარწყლდა. პაოლომ ზედიზედ მისწერა ელენეს ასეთი წერილები:

”ელლი! ჩემი ტრფობის მთელი ხნის განმავლობაში, დღეს პირველად დავღვარე ცრემლი, ნამდვილი ცრემლი. იგი იყო ცრემლი, როგორც გავარვარებული ნაკვერჩხლის ნაპერწკალი, მან დამწვა ლოყა. შენი წერილის კითხვისას მომეჩვენა, რომ შენი გულის იმედი დაჭიმულია ვიოლონჩელზე და მაგიური ხელით შეხება მათ უბიძგებს მოსთქვამდნენ გადარეული გოდებით? ჩამესმა რა მოთქმის ბგერები, მეც ავტირდი. რას მწერ, რას მწერ, ელლი, ჩემო გიჟო?.. მე ქუთაისში ვარ, მე კოშმარში ვარ, ელლი. ჩემთვის შეგრძნებათა საშინელი წუთებია, არ ვიცი, როგორ მოვაღწიო შენამდე, ჩემო, ჩემო, ელლი! პავლე”.

ეს ის დრო იყო, როცა ქუთაისი სუნთქავდა ცისფერი ლექსებით...

1915 წლის ზაფხულის დღეებში იმერეთში: საჩხერეში, სავანეში, არგვეთში, ლესევში, ჭალაში, ნაჩერქეზევსა თუ ქართველი სიმბოლისტების დედაქალაქ ქუთაისში დაიწყო ოჯახებსა თუ საზოგადოებრივ თავშეყრის ადგილებში ლიტერატურული შეკრება-საღამოები. ყველაზე მეტად აქტიურობდა ცისფერყანწელების მაესტრო პაოლო იაშვილი, ხოლო მათი ცისფერი დედოფალი ელენე დარიანი მუდამ ცდილობდა, ყველასათვის უცნობი დარჩენილიყო, სხვისთვის გადაებრალებინა დარიანული ლექსების ავტორობა. და აი, სამსჯავროს წინაშე, სამბრალდებო სკამზე იჯდა ტრადიციების მსხვერპლი - ქართველი მანდილოსანი, რომელმაც სამზეოზე გამოფინა ქალური გრძნობები…

დაიწყო უძილო ღამეები, მთვარეული ზმანებები… დაიბადა ლექსები, სონეტები, მინიატურული პროზის საუკეთესო ნიმუშები…

მაშინდელი საუბრების თემები იყო რუსული და ევროპული სიმბოლიზმი, სიმბოლური აზროვნების კვალზე ქართულ ლიტერატურაში, და რაც მთავარია, დაიბადა მათი ჟურნალის სახელწოდება "ცისფერი ყანწები”…

აეხადა ფარდა ელენე დარიანის ფსევდონიმის საიდუმლოებას - იგი აღებულია ინგლისელი მწერლის ოსკარ უაილდის "დორიან გრეის პორტრეტის” მთავარი გმირის სახელიდან და შიგ ჩადეს ქართული სიტყვის დარის შინაარსი, ისე როგორც დიდი ხნის ძებნის შემდეგ იპოვნეს ქართული ფერუმარილის სახელი "ცისფერი ყანწები”.

ქუთაისი… 1915 წლის ზაფხული ილეოდა. დღეს მიემგზავრება თბილისში ცისფერყანწელთა ცისფერი დედოფელი ელლი და იქიდან განჯისაკენ აიღებს გეზს. პაოლომ ცხენი ეტლიდან გამოუშვა და ყველასაგან მოულოდნელად თვითონ შეება, ეტლში ჩაჯდა ცისფერმანდილშემოხვეული და თმებში სავანის მდელოზე მოკრეფილი ულეწელა ბალახის ცისფერი ყვავილებდაბნეული ელლი.

სანამ ეტლი რიონ-ქუთაისის რკინიგზის სადგურის გზას დაადგებოდა ქალაქიდან გასავლელი ყველა ქუჩა პაოლოს შებმულმა ეტლმა შემოატარა, შემდეგ ისევ ცხენი შეაბა და თან გაიყოლეს ქუთაისური ნიავწანწალისაგან ატაცებული ყვავილების ნაფერთალები. ცისფერი გზით და ცისფერი ალერსით დააბინავა პაოლომ ელლი და თან ასეთი სიტყვებით დაემშვიდობა: "მალე გაიგებ ელლი, რაც მოხდება ქუთაისში, ელოდე წერილებს”…

იმ დღის რეჟისორი იყო პაოლო იაშვილი, მთავარი გმირი ელლი ბაქრაძე და მაყურებელი კი ქუთათურები... და მაინც პაოლოსათვის დიდი სიცარიელე იყო ქუთაისში. ცისფერყანწელთა დედოფალი ელლი აქ აღარ სუნთქავდა…

ელლი ბაქრაძე უკვე განჯაში იყო...

…როგორც ჩანს, ბევრი რამ ხდება ქუთაისში.. თვით წერილებში კი ბევრი საგულისხმო ფაქტია მოცემული, მაგრამ მაინც უცნობი დარჩა, თუ ვინ იყო ელენე დარიანი. საიდუმლოების მიზეზი იყო თვით ელენე დარიანი და მისი წინააღმდეგობებით სავსე ცხოვრება. ასე ორჭოფული აზრით დამთავრდა მღელვარებით სავსე 1915 წელი.

პაოლო ქუთაისში ბობოქრობდა, მშვენიერი ელლი კი გულსევდიანი განჯაში დააბიჯებდა... 

მარგალიტები მოვიხვიე ყელზე სამ წყება...
მარგალიტები, იაგუნდები...
არ შემიძლია შენი სახის გადავიწყება!
არ დაბრუნდები?
თერთ შემოსილი ვწევარ მე შენს ნაცნობ საწოლზე,
სევდიანია ღამე მძინარე;
ნუ თუ არ ფიქრობ, სანატრელო, შენს სატუთ ცოლზე?
არავინ არი!..
ჩუმად ვკითხულობ შენს ძველ წერილს
ყვითელს, დახეულს...
სხვა რა მაქვს შენი მე ამის გარდა?
მე თვითონ ვკოცნი ჩემს თეთრ მკლავებს,
ჩემს დამწვარ სხეულს,
შენ რო გიყვარდა...
მაგიჟებს სითბო, ვერ ვიგუე ფარჩის საბანი,
ჩემს ოთახს ავსებს შენი ლანდები.
სანატრელია ყველასათვის დღეს ჩემი ტანი,
ნუ გვიანდები.
არ შემიძლია დავიწყება შენი სახისა...
დავფარე ტანი ბნელ ნაწნავებით;
ვიხუტებ ვნებით მსუბუქ ჰაერს ჩემ ოთახისას
თეთრი მკლავებით. 

ელენე დარიანი წერს უბრალოდ და აბნეულად

ამაღამ მმგონი იქნება ქარი,
ვაი დედოფალ ტყემლების ბრალი.
დაღონებული წავიდა ქმარი
და დაბრუნდება დილაზე მთვრალი.

დიდი ხანია ამ ბუხრის ალში
ტკივილით იწვის ჩემი ოცნება...
ქმარმა გასცვალა მომღერალ ქალში
ჩემი ცოდვილი პატიოსნება.

ალბათ მოჰყვება მას სავარცხელი
უფრო უბედურ ჩემი მეტოქის.
მეტყვის ბრძანებით: - მომეცი წყალი
ჩემი ფერადი სპარსული დოქის.

ცოლი ვარ მე მისთვის სასახელო
(მე ის მკოცნიდა სხივიან დღეში).
ღვინით გასვრილი მისი საყელო
გადავარდება მყუდრო კუთხეში.

ქმრის სითამამე ჩემი ბრალია,
არ ვწუხვარ ბევრჯერ რომ მოვეხათრე...
რადგან ძვირფასი მატად მთვრალია...
დაეძინება მას ჩემზე ადრე. 

1

ლიტერატურულ სალონში

ეს არ იყო უბრალო ღონისძიება.ეს იყო გაკვეთილი პედაგოგების,მოსწავლეების,სტუმრების მონაწილეობით.ყველაზე დიდი გაკვეთილი კი მამა შალვამ ჩაუტარა მოსწავლეებს.მოძღვრის ქადაგება მომავლის გაკვეტილი ,,სამოთხის გვრიტებისათვის".

თამაზ ბიბილური

მასალები გამოადგებათ ჩემს მოსწავლეებს საკონფერენციო თემებზე მუშაობის დროს!



თამაზ ბიბილური ნათელხილვის ოსტატი იყო და არის კიდეც. იქნება მომავალშიც, სანამ საქართველოში ეცოდინებათ მწერლური ტალანტის ფასი.
თამაზი აქაც, ამ ეტიუდშიც, ის არის რაც იყო – მართალი, ზუსტი, გულშიჩამწვდომი, ისევე ლაღად, თავისუფლად, საინტერესოდ, როგორც თვითონ უყვარდა თქმა, მუხლადი, ცოცხალი სიტყვით გვიყვება, თუ:
როგორ უყვარდათ უნივერსიტეტი.
როგორ უყვარდათ უნივერსიტეტში.
როგორ უყვარდა უნივერსიტეტს თავისიანები- სტუდენტები და პროფესორ-მასწავლებლები, განათლებისა და ჰუმანიზმის ეს გამოუსწორებელი რომანტიკოსები, ქართული პატიოსნებისა და ტრადიციების აღმსარებლები.
ეს არის მწერლის თვალთახედვა, შემოქმედის მახვილი თვალი, რომელიც იმასაც ამჩნევს, თუ როგორ იცვლება, როგორ ხუნდება საგანი ჩვენი სიამაყისა.
როგორ ხუნდება…
სად წავიდა ის ტკბილი დრო. სად წავიდა უნივერსიტეტი, სად გაქრა ჩვენი თეთრი, თბილი ტაძარი…

* *
არ ვიცი, რას ფიქრობენ ადამიანები, როცა უნივერსიტეტის წინ გაივლიან. იმ ადამიანებზე გეუბნებით, რომელთაც არასოდეს უსწავლიათ უნივერსიტეტში. მინდა მჯეროდეს, რომ მათთვისაც, როგორც ჩვენთვის, ეს არის ქართული მეცნიერების ტაძარი – უძველესი და უხუცესი, რომელსაც სასოებით უყრიდა საძირკველს ილია, რომლის კედლებშიც უკანასკნელ დღეებს ითვლიდა ვაჟა-ფშაველა და რომელსაც გვერდით მოკრძალებით უნდა ჩაუარო.
კარგად არ მახსოვს ის ლექსები… უნივერსიტეტზე ხშირად წერდნენ ლექსებს. ერთმა პოეტმა სიმკაცრით ოთარაანთ ქვრივს შეადარა, სიუხვით – თინათინს. მეორემ დაწერა ლექსი შეყვარებულზე, რომელმაც უნივერსიტეტის ბაღში ვარდი მოწყვიტა და გამოთქვა იმედი, რომ ამას ნიკო კეცხოველიც კი აპატიებდა. იწერებოდა ლექსები შვიდ ჭარმაგ ჭადარზე… ხალასი, გულწრფელი ლექსები.
მაშინ უნივერსიტეტს ჰქონდა დიდი რკინის ჭიშკარი. მის ეზოში ფეხის შედგმა ყველა გამვლელს არ შეეძლო. იყო ზღურბლი, რომლის იქით სხვა ცხოვრება იწყებოდა, ხელი უნებურად მიდიოდა ქუდისაკენ და უნივერსიტეტში შევდიოდით ქუდმოხდილნი, როგორც თაღებიან, დიდ ტაძარში.
კართან იდგაგლეხკაცი, ჭაღარა თმა-წვერითა და თუშური ნაბდის ქუდით.
მაშინ უნივერსიტეტთან მდინარე ვერეს ერთვოდა ვარაზის ხევი. ხევს მიჰყვებოდა წვრილი, დაკლაკნილი ბილიკი, რომელიც გმირთა მოედანთან იწყებოდა და პირდაპირ უნივერსიტეტის ბაღში მიცოცავდა. დილით შეუყვებოდნენ ბილიკს სტუდენტები, როგორც თოკზე აკინძული მთასვლელები. შუადღის მერე დაეშვებოდნენ და სხვადასხვა კუთხივ უერთდებოდნენ ქალაქის ცხოვრებას.

*
თითქოს უბრალო ამბავი იყო: უნივერსიტეტის დერეფნებში ყოველ წუთში შეხვდებოდით ადამიანებს, რომელთა სახელს მსოფლიო იცნობდა. ისინი ამ ტაძრისაგან განუყრელნი იყვნენ. ვერ წარმოგვედგინა უნივერსიტეტი უიმათოდ. და ეს დიდი ბედნიერება ისევე ბუნებრივი ჩანდა, როგორც მეზობლის შეხვედრა ყოველ დილით, საყვარელ ქუჩაზე.
პირველ კურსზე ჩვენ ვგავდით სკოლის შეგირდებს. ხანდაზმულნი ჩიოდნენ, რომ უდარდელი თაობა მოვიდა, მაგრამ არ ვიყავით “უდარდელნი”. ომმა ჩვენს ბავშვობაზე გადაიარა და ომის მერე პირველი წლებიც დიდი ვერაფრით გვანებივრებდა: მაშინ უნივერსიტეტის სამკითხველოს ჰქონდა აკაკი შანიძის გრამატიკის ერთადერთი ცალი და ჩვენ მოთმინებით ველოდით “რიგს”.
ჭადრებთან ხშირად იდგა გალაკტიონი.
ზოგჯერ გამოსაუბრებას ცდილობდა და თითქოს თავისთვის ჩურჩულებდა: “საქართველოს სახალხო პოეტი… ცუდი არ არის არა? ოცდაათი ტომი დამიწერია”. გვხიბლავდა, რომ ჩვენს წინ გალაკტიონი იდგა და ირგვლივ სუფევდა აუწერელი კრძალულობა და თაყვანისცემა.
მერე გალაკტიონი დღეებს უნივერსიტეტის მეზობლად მდებარე ლაზარეთში ატარებდა.
მას შეეძლო საათობით მდგარიყო თავისი პალატის ფანჯარასთან და გარინდებულს ეცქირა აუდიტორიისაკენ, სადაც ლექცია გვქონდა. როგორც კი წამოვიშლებოდით და ფანჯარას მივაწყდებოდით, თითქოს შეცბუნდებოდა და სარკმლის ფარდას დამნაშავესავით ამოეფარებოდა. კარგა ხნის მერე, როცა დაწყნარებულებს დაგვიგულებდა, კვლავ გამოჩნდებოდა, ფრთხილად მოადგებოდა სარკმელს და გვიცქერდა…
ასეთი იყო გალაკტიონი, ასეთი იყო უნივერსიტეტი.
ნელა ამოივლიდა უნივერსიტეტის კიბეებს კორნელი კეკელიძე. დერეფნებს მოედებოდა ჩურჩული: “ბატონი კორნელი”. მოდიოდა მართლაც თოვლივით თეთრი. ჩვენ ის გვახსოვს ძლიერ ხანდაზმული და დაღლილი. შემოვიდოდა აუდიტორიაში, დაჯდებოდა წინა მერხზე და მშვიდად უსმენდა რომელიმე ახალგაზრდა ლექტორს, ისე, რომ არაფერს შეიმჩნევდა – არც კარგსა და არც ავს. ლექციის ბოლოსღა მოგვცემდა ორიოდე კითხვას. მერე თავადაც მცირე ხნით გააბამდა საუბარს ქართული სასულიერო მწერლობის სიკეთესა და სილამაზეზე. ლაპარაკობდა დინჯად და უბრალოდ, როგორი უბრალოც თვითონ იყო.
მაგრამ უნივერსიტეტს პათოსიც უყვარდა.
გვიყვარდა საამო არტისტიზმი – შერწყმული დიდ ერუდიციასა და განათლებასთან.
მუხლადი, ცოცხალი სიტყვა!
სტუდენტები გარბოდნენ დერეფნებში და ერთმანეთს ეკითხებოდნენ: “სად არის ნუცუბიძის ლექცია?”, “სად კითხულობს ნუცუბიძე?” და დარბაზი ივსებოდა ყველა კურსისა და ფაკულტეტის “მოხალისეებით”. როცა შალვა ნუცუბიძის საჯარო ლექცია დაინიშნებოდა, აუდიტორია დიდძალ მსურველს ვეღარ იტევდა და მოთავენი ლექციას სააქტო დარბაზში გადაიტანდნენ. მაშინ ყურთამდე გავსილი “აუდიტორია” სააქტო დარბაზში გარბოდა და ორიოდე წუთში სააქტო დარბაზიც ვეღარ გვიტევდა. კათედრაზე ასული მეცნიერი იწყებდა საუბარს.
ფილოლოგებს საკუთარი კორიფენი გვყავდა, ფიზიკოსებს, ფილოსოფოსებს, ბიოლოგებს – საკუთარი.
საღამოობით უნივერსიტეტის უკანა ეზოში ყეფდნენ ძაღლები. აკადემიკოსი ბერიტაშვილი იკვლევდა ფიზიოლოგიის ურთულეს პრობლემებს! ბერიტაშვილის კვლევის შედეგებზე წერდნენ პარიზის, ლონდონისა და ნიუ-იორკის სამეცნიერო ჟურნალ-გაზეთები. ის მაშინაც ხელჯოხზე დაყრდნობილი, მაგრამ საოცრად მხნე და ცოცხალი გაივლიდა ხოლმე დერეფანში. მას არ ჭირდებოდა რეკომენდაცია. დედამიწის უშორეს კუთხეში, სრულიად უცნობ ქალაქშიც რომ გამოჩენილიყო, უკლებლივ ყველა იტყოდა: ეს არის ნამდვილი მეცნიერი!

*

მაშინ პირველად შეიკრა ახალგაზრდა მწერალთა წრე. ყოველ პარასკევს ოთხმოცდამეცამეტე აუდიტორიაში იკრიბებოდნენ პოეტები. მოდიოდა ბესარიონ ჟღენტი. სტუდენტები კითხულობდნენ ლექსებს და მოთხრობებს. იყო მოურიდებელი მტკიცება: საქართველოში მწერალი მხოლოდ უნივერსიტეტიდან მოვაო. ამგვარ მტკიცებას საფუძველიც ქონდა: პირველი “სხივები”, პირველი წიგნები… იყო კამათი: ხალას, გულწრფელ ლექსებს თბილად დაწერილ ლექსებს ვეძახდით. გამოდიოდნენ დამწყები კრიტიკოსები და ამბობდნენ, ამა და ამ ლექსში ზოგიერთი “კარგი თქმაა”, არის “კარგი რითმაც”, მაგრამ მთლიანობაში ლექსი არ ტოვებს სასურველ შთაბეჭდილებასო. პოეტები პირველ, გაუბედავ ქმნილებებს უძღვნიდნენ მშობლიურ ქუჩას, ჭადრებს, ფოთლებს, მამულს. ჩვენ ეს მოგვწონდა…
შეიქმნა სიმფონიური ორკესტრი. კვირაში ორჯერ გვეწვეოდა “მაესტრო” და უნივერსიტეტის დერეფნებში ისმოდა “დაისის” შესავალი. გვიხაროდა, რომ გვქონდა საკუთარი ორკესტრი, რომელიც თვით ფალიაშვილს ასრულებდა.
…უნივერსიტეტის სცენაზე გოგოლის “რევიზორს” თამაშობდნენ.
მეორე წარმოდგენაზე სტუმრები მოვიდნენ – შალვა ღამბაშიძე, გიორგი შავგულიძე, ცეცილია წუწუნავა, ალექსანდრე გომელაური… სტუდენტთა წარმოდგენით დაინტერესდნენ, შემოიარეს პატარა სცენა და ვიწრო კულისები, სცენის თავზე მერცხლის ბუდესავით შეყუჟული საგრიმიორო. იცინეს და დარბაზიც აცინეს. შემდეგ კი ჩაჯდნენ სტუდენტებში და ნახეს სპექტაკლი. და ჩვენ დიდხანს გვახსოვდა გიორგი შავგულიძის რაინდული მზერა, შალვა ღამბაშიძის ბავშვური ღიმილი, ცეცილია წუწუნავას უბრალო თავდაჭერა (ასე “უბრალოდ” თხზავდა ის დიდებულ სცენურ სახეებს), ალექსანდრე გომელაურის გულუბრყვილო გამოხედვა…

*
გამოჩნდა სატირული გაზეთი “ჭინჭარი”.
რაზე წერდა მაშინ “ჭინჭარი?”
ჯაზით გატაცებულ გოგო-ბიჭებზე, პირველკურსელზე, რომელსაც თურმე “ბუტილკა” შარვალი ეცვა. ქალიშვილზე, რომელსაც თმა მოკლედ შეეკვეცა.
გამცდენებზე, დამგვიანებლებზე, ზარმაცებზე, უზრდელებზე და ისევ და ისევ ვიწრო შარვლებზე.
დერეფანში ყოველი თვის ბოლოს იდგა გრძელი რიგი: “ვინ არის ბოლო?” “თქვენა ხართ ბოლო?”, “აი, ის მაღალი ბიჭი ეხლა მოვიდა და ყველაზე წინ მიძვრება”, “ქალიშვილო” ინებეთ რიგში ჩადგომა…” რიგდებოდა სტიპენდია.

*
ახლა უნივერსიტეტში სხვები სწავლობენ. ხანდაზმულთა თანაბრად კათედრაზე დგანან ახალგაზრდები. ახალი სახელები იკვლევენ თანამედროვე მეცნიერების დიდ პრობლემებს. როგორც მუდამ, უნივერსიტეტს დღესაც ჰყავს თავისი ახალგაზრდობა და თავისი კორიფენი. უნივერსიტეტიც თითქოს მიჯნებში აღარ ეტევა, მხრებს შლის, იზრდება.
სიახლე…
დროს ყოველთვის თავისი გააქვს და მოდის სიახლით. სიახლე ჟამთასვლის გამოხატულებაა.
მაგრამ არის ცხოვრებაში იმგვარი ამბებიც, რასაც დრო ვერას აკლებს, რაც მარადიულია, ძალზე ადამიანური და ჟამიდან ჟამს უცვლელად გადაეცემა. და უნივერსიტეტიც ძველებურად დგას, როგორც თეთრი ტაძარი, ძველებურად ისმის მის დერეფნებში ჟრიამული, ირეკება ზარი, სტუდენტებს უხარიათ “ფრიადი” და ტირიან “ჩაჭრას”. ლექტორები კვლავ იყოფიან ორ კატეგორიად: “კარგი გამომცდელი” და “ცუდი გამომცდელი”, “სიას კითხულობს”, და “სიას არ კითხულობს”; ოქტომბერი კვლავ უდარდელია – სესიებამდე ბარე ორი თვეა დარჩენილი. სამკითხველო სავსეა ბეჯითებით, ბაღი – ნიჭიერებითა და ზარმაცებით…
“დეკანატში გიბარებენ”.
“რატომ აცდენთ, ყმაწვილო”.
და იქნებ უნივერსიტეტის კართან კვლავ დგას მოხუცი მეკარეც, თეთრი თმა-წვერითა და თუშური ნაბდის ქუდით, დგას იმგვარად, როგორც იდგა ათიოდე წლის წინათ.
ახლა… ამაზე ილაპარაკონ ახალგაზრდებმა, ვინც დღეს უნივერსიტეტში სწავლობენ.
ჩვენ ათი-თხუთმეტი წლის წინ დავტოვეთ უნივერსიტეტი და ისღა დაგვრჩენია, მოვიგონოთ რა იყო წინათ…
*
- გამარჯობათ, ბატონო უნივერსიტეტო!
- მაპატიეთ, მაგრამ კარგად აღარ მახსოვხართ…
- სათითაოდ აღარ გემახსოვრებით. ჩვენ ვიყავით თითონი და მრავალნი.
- საით ხართ, სად მოღვაწეობთ?
- საქართველოში ვართ. უკვე ჭაღარა შეგვეპარა და ახლა სხვებსა ვზრდით. ხშირად გიგონებთ. გვიხარია, რომ ასე კარგად გხედავთ. გვეჩქარება, უამრავი საქმე გვაქვს, სახლი, სამსახური… მეტს ვერაფერს გეტყვით. გვეშინია, სენტიმენტალობა არავინ დაგვწამოს.
- ნახვამდის, იდღეგრძელეთ…

“ლიტერატურული საქართველო “, N 13, 30 მარტი-5 აპრილი, 2007 წელი

თამაზ ჭილაძე

ესეც გამოგადგებათ საკონფერენციო თემისათვის.გამოიყენეთ!


დავიბადე 1931წ. 5მარტს, ქ.სიღნაღში,დედაჩემის    მშობლების სახლში,თუმცა ჩვენი ოჯახი მაშინ და

მერეც კარგა ხანი ,ანუ ვიდრე თბილისში გადავიდოდით 1946 წელს, ბათუმში ცხოვრობდა.

მამა-ივანე-ეკონომისტი იყო.

დედა-თამარი-დიასახლისი.

აღარცერთი აღარა მყავს.

და-თინათინი ქართული ენციკლოპედიის თანამშრომელი იყო,ამჟამად აღარ მსახურობს.

ძმა_ოთარი მწერალია.

1938 წელს შემიყვანეს ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სკოლაში.საშუალო სკოლა კი თბილისში დავამთავრე. (ვაჟთა მე- 7 სკოლა)შემდეგ ვსწავლობდი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე,მერე-- ასპირანტურაში..ხარისხი არ დამიცავს.

პირველი ლექსი 15წლისამ დავწერე.უნივესიტეტის ალმანახ “პირველ სხივში”გამოაქვეყნეს ჩემი შემზარავად უმწეო ლექსები.(1951 წელი)

ვმსახურობდი “ცისკარში” გამყოფილების გამგედ(1958-1964)

რუსთაველის პრემიების კომიტეტში----,პასუხისმგებელ მდივნად(1964-1972) ჟურნალ”საბჭოთა ხელოვნებაში”---მთავარ რედაქტორად(1972-1981) ,მწერალთა კავშირში--- მდივნად,(1981-1987),ჟურნალ “მნათობის”მთავარ რედაქტორად(1997-დღემდე)

მაქვს ღირსების ორდენი,აგრეთვე რამდენიმე ძველი ორდენიც,  ვამაყობ “ივანე ჯავახიშვილის მედლით უნივერსიტეტის წინაშე დამსახურებისათვის.”(1978)

ცოლი არ შემირთავს.

ჩემი ყველაზე ახლო მეგობარი ჩემი ძმაა

სხვადასხვა დროს ვიყავი რუსთაველისა და საოპერო თეატრების სამხტვრო საბჭოების, მწერალთა კავშირისა და თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირის პრეზიდიუმების,კულტურის სამინისტროს კოლეგიის,სახელმწიფო ენის კომისიისა და რუსთაველის პრემიების ჟიურის წევრი.

ჯარში არ მიმსახურია

ჰობის ფუფუნება არ მქონია.

მიღებული მაქვს რუსთაველის (1992წ), სახელმწიფო (1997წ),და კიდევ რადენიმე სხვა პრემია,მათ შორის ალექსანდრე ყაზბეგის, აკაკი წერეთლის, გიორგი შარვაშიძის სახელობის პრემიები.

1996 წელს დასავლეთ გერმანიის რადიო მაუწყებლობამ მომანიჭა პირველი პრემია პიესისათვის “სამოთხის კვარტეტი”.

1999 წელს კემბრიჯის საერთაშორისო ბიოგრაფიულმა ცენტრმა 1999-2000 წლების “საერთაშორისო ადამიანის” წოდების ნომინანტად დამასახელა.

მწერალთა კავშირში შევედი 1957 წელს,ამჟამად ფორმალურად ვითვლები მის წევრად.

ჩემი ნაწერები თარგმნილია მსოფლიოს მრავალ ენაზე,მათ შორის:ფრანგულად, ინგლისურად, უკრაინულად, ესპანურად, იტალიურად,ჩეხურად, სლოვაკურად, სერბიულად, უნგრულად, ბულგარულად, პოლონურად,თურქულად,სომხურად, ესტონურად, ლატვიურად, ლიტვურად.

ჩემი პიესები იდგმება თეატრებში,როგორც ჩვენში,აგრეთვე საზღვარგარეთ(ტელესპექტაკლების სახით).

პიესებს ჩვენი სახელგანთქმული რეჟისორები დგამდნენ და დგამენ კიდეც:რობერტ სტურუა,თემურ ჩხეიძე,გიზო ჟორდანია, გიგა ლორთქიფანიძე, გოგი ჩაკვეტაძე, გოგა თავაძე. ამ ბოლო დროს ბრწყინვალე სოფიკო ჭიაურელმა დადგა ჩემი “არაბეთის სურნელოვანი ბალახები”

წლების მანძილზე ვაქვეყნებდი პუბლიცისტურ წერილებს, რომლებიც ერთად თავმოყრილი, “მერანმა” გამოსცა 2006 წელს-“დრო”---.ასე ჰქვია ამ წიგნს.

ჩამოვთვლი ზოგიერთ ჩემს ნაწარმოებს  :პოეზია;  ვასახელებ წიგნებს:  ‘ლექსები”(1956წ), “ღია სარკმელი” და “სილის საათი” (1961წ),”შუადღე”(1965წ) “მახსოვრობა”(1978წ), “მზე დეკემბერში”(1998წ)

პროზა : ‘ ’გასეირნება პონის ეტლით”, “შუადღე”, “აჰა , მიიწურა ზამთარი”, ”წერო”, “ვინ ცხოვრობს ვარსკვლავებზე?”, “პოსეიდონის სასახლე”, “აუზი”, “კაქტუსის ბაღი”, ბრეიგელის მთვარე’’,

პიესები:   ”სურათები საოჯახო ალბომიდან”, ‘’თავფარავნელის ბალადა”, “ბუდე მეცხრე სართულზე”, “როლი დამწყები მსახიობი გოგონასათვის’’, “არაბეთის სურნელოვანი ბალახები”, “ნადირობის სეზონი’”, “მშვიდობით ლომერა”, ‘’ნახვის დღე’’, ‘’ჭალას ჩიტი მომკვდარიყო”...

ესეები, ლიტერატურული წერილები:    იაკობ ცურტაველის ‘’შუშანიკის წამება’”, ‘’რუსთაველი,’’ “წინასწარმეტყველი”(ილია), “აკაკი წერეთლის პოეზია”,’ნიკოლოზ ბარათაშვილი”, ‘’ვაჟა-ფშაველა’’, ‘’გიორგი ლეონიძე”, “გალაკტიონ ტაბიძე’,”რობერტ სტურუა’’, ‘”დავით კაკაბაძე”, “ნიკო   ფიროსმანაშვილი “, “მესამე ზარი”,

1982 წლიდან ჩემი სახელი შეტანილია მსოფლიოს გამოჩენილ პიროვნებათა დიდი ბრიტანეთის ენციკლოპედიურ ცნობარში,აგრეთვე ევროპის გამოჩენილ პიროვნებათა ცნობარში(ბელგია).მოხსენიებული ვარ რამდენიმე ქვეყნის ენციკლოპედიაში.

მიმიღია მონაწილეობა(სიტყვით გამოვსულვარ) ჩვენში თუ საზღვარგარეთ გამართულ მსოფლიო თუ ევროპული მაშტაბის სიმპოზიუმებში:

 

1966 წელს—ბორჯომი

1971 წელს----ლახტი(ფინეთი)

1974 წელს__ბელგრადი(იუგოსლავია)

1994 წელს__ბონი(გერმანია)

ჩემი ყველაზე დიდი ტკივილი, მოურჩენელი ჭრილობა არის აფხაზეთი და სამაჩაბლო...

საერთოდ, ვფიქრობ ჩემი ავტობიოგრაფია სულ რამდენიმე თარიღით შეიძლება შემოიფარგლოს:

1931___ დავიბადე,

1954___ დავამთავრე თბილისის უნივერსიტეტი,

1956___ გამოვიდა ჩემი პირველი წიგნი ‘”ლექსები’”

1961___’”ცისკარში’‘ დაიბეჭდა ჩემი პირველი მოთხრობა “გასეირნება პონის ცხენით”.

1965____ რუსთაველის თეატრში დაიდგა ჩემი პირველი პიესა “ აკვარიუმი”.

1992____ მივიღე რუსთაველის პრემია.